Doğal ve turistik zenginlikleri yönünden Ege'nin en önemli yörelerindendir. Doğusunda Bergama, batısında Ege Denizi,kuzeyinde Burhaniye ve Güneyinde Dikili ile çevrilidir.

İlçe merkezi, deniz kıyısında Yaylacık ve Kaplan dağlarının kıyıya doğru alçalan eteklerinde kurulmuştur. Yük ve yolcu gemilerinin yanaştığı iskele ve yat limanı vardır.

Akdeniz iklimi özelliği taşıyan ilçede yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçmektedir.Çanakkale-İzmir ve Balıkesir- İzmir karayolları ilçenin ulaşımını sağlar. 

İlçenin ekonomisi tarım ve tarıma bağlı sanayiye dayalıdır. Başlıca tarım ürünü zeytin ve pamuktur. Ayrıca çamfıstığı ve mandalina yetiştirilir. İlçede bağcılık da gelişmiştir. Zeytinyağı, sabun ve çırçır fabrikaları başlıca sanayi kuruluşlarıdır. Şeytan sofrası denilen kayalık bölgeden ilçenin kuşbakışı manzarası ve güneşin batışını izlemek çok keyif vericidir. Sarımsaklı, Çamlık, Armutçuk, Bağyüzü,Şahinkaya ve Altınova en güzel sahilleridir. İlçede deniz, kum ve tabii güzellikler bir aradadır. Ayvalık'ta 25 okul bulunmaktadır.145 öğrencisi bulunan Ayvalık Meslek Yüksekokulu, turizm ve işletme olarak iki branşta eğitim vermektedir. Ayvalık merkezinde 1 devlet hastanesi, 1 verem dispanseri, 1 sağlık ocağı; Altınova, Küçükköy, Bağyüzü ve Alibey adasında 1'er sağlık ocağı bulunmaktadır.

Sarımsaklı Yarımadası'nın devamında yeralan adada 70 yıl öncesine kadar bir psikoterapi merkezi vardı.Hastaları doğa güzelliklerinin iyileştirmesi düşünülerek yapılmıştı.

Şeytan Sofrası yolu üzerinde başınızı yukarıya doğru kaldırdığınızda göreceğiniz 3 insan boyu yüksekliğinde tavşan kulağı biçimindeki iki kaya bir hayli ilginizi çekecek.

Ayvalık’ın oteller ve plaj bölgesi Sarımsaklı’dır. İlçe merkezine beş km. uzaklıktaki dünyaca ünlü plajının kumsalı dört km. uzunluğundadır. Plajlar halka açıktır ve ücret ödenmez. Kıyı boyunca ve kısmen içerilerde 5 yıldızlı otelden pansiyona kadar her düzeyde konaklama tesisi, yeme-içme ve eğlence tesisleri bulabilirsiniz. Ayvalık - Sarımsaklı arasında çok sık ve yaz aylarında geç saatlere kadar minibüs seferi vardır. Sarımsaklı’dan sağa dönüp devam ettiğinizde yol sizi küçük koylara götürür.

AYVALIK ADI NEREDEN GELİYOR?
Xenophon "Onbinlerin Dönüşü"adlı yapıtında "Kitonion"kentinden söz eder, yani antik bir kentten.Bilinen "Onbinlerin Dönüşü"yolunda bir kıyı kenti bulunmadığıdır. Antik Kitonion, Dursunlu köyüyle Yukarıbey köyü arasındadır. Dursunlu, Gömeç Kazasına, Yukarıbey de Bergama'ya bağlıdır...Bu verilere göre antik kentin Ayvalık'tan uzaklığı, zamanımız ölçütlerine göre, en az 35 kilometredir. Görülüyor ki bu da tutmuyor.

Filozofların da bu yerin adı konusundaki görüşlerini vermek gerekir:Aioliki'nin (Eolya'nın) tahrif edilmiş biçimidir; Aiolik kelimesinden türetilmiştir Ayvalık. Bu kent için yazan yazarların tümü de Kidonie diye söz etmişlerdir, Türkler buraya daha Ayvalı ya da Ayvalık demeden önce.
"Eolya:Mitolojiye göre, Edremit Körfezi'nden İzmir'e kadar uzanan ve Midilli'yi de içine alan kıyıya yerleşmiş bir soyun ülkesi. Bu soydan olanlara Eoller,Ya da Eolyalılar denirdi."
...Ayvalık anlamına gelen Kidonie ismi M.Ö.330'dan beri süregelmektedir! Yalnız ismin nereden kaynaklandığına dair bir yanıt bulamıyoruz.Antik Çağ'da gerçekten ayvalıktı da oradan mı aldı? Bilemiyoruz